PAL

Jordanus


Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. lat. qu. 23

Scribe(s) Mag. Henning (62ff)
Short title Astronomische Sammelhs. | Computistisch-astronomisches Sammelbuch
Century 14 | 15
Place of origin Ruppin
Language Latin
Owner’s notes (229v) luzzow
Previous owners Ruppin | Wahrscheinlich von Mag. Henning (62ff) in Ruppin
Material Chart.
Format 4
Height × width 160-180 x 100-120
No. of leaves 399
Cover Alter Holzband m. (w.) Leder: früher J 108 aus vielen zusammengebundenen Stücken verschiedener älterer Bände (Index eines derselben # 4) gebildet (Pergamentstreifen auf dem Vorderdeckel mit fast unlesbar abgeriebenem Inhaltsverzeichnis 15. Jh.).
Printed catalogs M. Folkerts, "Mittelalterliche mathemathische Hss.in westlichen Sprachen in der Berliner Staatsbibliothek. Ein vorläufiges Verzeichnis", Mathematical Perspectives. K.R. Biermann zum 60. Geburtstag (New York (1981) 68 # 25 | V. Rose, Verzeichniss d. lat. Hss. 2,3 (Berlin 1905) 1187-1192 # 959
Publ. descriptions Birkenmajer an Björnbo; V. Rose, Verzeichniss d. lat. Hss. 2,3 (Berlin 1905) 1187-1192 # 959; Brief aus Ost-Berlin vom 4.10.1983
Other notes Kriegsverlust, aber: Brief aus Berlin 4.10.1983: Die Hs. befindet sich in Krakau, Bibl. Jag.
Source Folkerts | Folkerts (1981) | Rose (1905)
Type of source cat.
Source’s source insp.
Work 1Title (standard) Computus
Contents Vorrede der Randglosse (Astronomia est sciencia...) zu einem mit grösseren Buchstaben innen geschriebenen Texte: Computus in 2 Büchern.
Item no. 1
Folio no. 1-
Prolog Astronomia est sciencia ducens nos ad deum scribit ptolomeus in almagesti
Colophon (20v) et in hoc terminatur computus nurimbergensis de quo sit benedictus deus in s.s. Amen.
Other passages Gegenwärtiges Jahr des Computus: 1405 (18v); (24r-v) Zusatz vom Jahr 1421; Glosse (23v) von 1421
Additional texts (21v) Radices ad inveniendum motum lune secundum precepta computi Nurembergensis von 1434-1444 (1445-49 ohne J.angabe); (22) Planeten-Verse: Saturnus plumbum mars cuprum sol parit aurum ... und eine kleine bewegliche Tafel; (24r-v) Zusatz: Übersicht der Mondfinsternisse 1421-1446
Tables (22 ?) eine kleine bewegliche Tafel
Additional copies Bonc. 350, 9 Cracov. 563. 2032 Wysl.
Work 2Title (standard) Glossa in computum
Contents Glosse zu einem Computus-Buch
Incipit (com.) Cum ignorare ve^m omnium ignoranciarum est pessima | (text) Me pudet audire iudeum talia scire
Type of writing schlechte Hand
Item no. 2
Folio no. 25-
Rubric Circa initium.
Other passages (in der Glosse) Sed causa essencialis dicitur fuisse quidam studens iohannes (daneben am Rand) vel secundum alios iohannes de sacrobosco.
Tables (36) rohe Tafeln: Ciclus lunaris und solaris
Work 3Title (standard) Computus Sacerdotalis
Contents Nach dem Beginn folgt eine Erklärung über computus duplex, d.h. astronomicus (über die Bewegungen aller Planeten) und vulgaris (über die von Sonne und Mond), und der Begriff.
Incipit Quoniam quidem ut viderim quam plures modernorum et antiquorum magistros in doctrina computistice artis
Type of writing gute feste, aber dicke Schrift
Printed copies Boncomp. (Cat.) cod. 350 (4) und unten 860, 1
Item no. 3
Folio no. 37-59v
Explicit et ceteris est annexa etc.
Colophon Et sic est finis huius computi. Amen dicamus ut cum xpo. maneamus.
Other passages 59v | Johannes de Garlandia; (40v) Iohannes de Sacrobusco (!); (47) das J. 1409 benutzt; (49) dieser Computus im J. 1408 verfaßt: Sciendum quod in anno dni. 1408 nondum completo presens computus secundum omnes suas particulas originaliter institutus est et incepit. Er ist gültig bis 1482.
Additional texts (50r) Übersicht Über Finsterniise vom J. 1415-1438.
Glosses etc. einige Nota's am Rand, die erste: Nota ex quo presens liber tractat de temporibus (!) distinctione
Work 4Title (standard) Computus cyrometralis | Mathematik
Contents (61) Inhaltsangabe: Isto liber continetur (!) hii libelli De Astronomia, Computus cyrometralis, Algorismus, Spera materialis; libri loycales: Pars quedam de obligatoriis, Item quedam pars de libro biligam qui incipit Terminus est; Priorum Incipit de invencione medii Potestas sylogismorum eorundem 2^o priorum, Elencorum. Disputacio est actus etc., Fallacie parve.
Incipit Cognicio veritatis de paucis (!) temporum circa motum solis et lune orbium et aliorum planetarum cum sit tenebrosu. (!) (statt -sa) vel librorum aliorum dictis minus (!) involuta prolixitas manifesta quedam erunt in hoc tractatu qui nuncupatur computus cirometralis minor
Type of writing kleinere dicke Schrift
Additional remarks (61) ist das erste schmutzige und am Rand beschädigte Vorblatt eines selbständigen Codex
Item no. 4
Folio no. 61-155 | 61-79v
Explicit et super hoc fundantur isti versus Pro binis horis semper gradus hinc capiatur Si fuerit ante coniunc si post prius addas.
Colophon Explicit computus cyrometralis per manus heninghi Ruppynensis.
Additional texts (80) Gedächtnisverse u.a. Cisiojanus
Glosses etc. (61) Anfangsglossen zu dem folgenden Computus: Nota ex quo studentes; 2. Glosse: Cognicio Iste liber cuius usbiectum est distinctio temporum
Blank leaves 81- leer und abgerissen
Work 5Author standard Hermannus de Munster
Title (standard) Phaselexis
Contents metrische Anrufung; Verzeichnis von 9 Kap.; Text von Kap. 10.
Type of writing flüchtige zuletzt hässliche Schrift
Publ. descriptions (über Hermann von Münster) Wattenbach, SB der Berl. Akad. (1884) 93ff
Additional remarks Hermannus de Munster, Cistercienser, der magnus Astronomus von Kloster Marienfeld; auch Hermannus Zoest de Monasterio genannt.
Item no. 5
Folio no. 82-107v
Rubric Incipit phaselexis.
Prolog Summe parens et trine deus. virensque potestas / Unica forma boni. recti via. limes honesti
Colophon mihi ignosci supplice offerens hoc opusculum examini sacrosancte sinodi quodcumque ca^u^s (!) correctioni subiciens Si vero bene dictum quid repertum fuerit non michi ... Amen.
Other passages (Text von Kap. 10) Ca^m primum de origine pasce. Bene cuncta regens et disponens Sedensque super thronum dicens ecce nova facio omnia de veteri novum opus cudi voluit et ... Ad honorem sce. matris ecclesie Et ad perpetuam memoriam sacrosancte Basiliensis sinodi...
Glosses etc. Erklärung am Rand: phaselexis componitur ex hebreo phase et greco lexis i. racio quia hec assignatur racio correcttionis erroris. qui accidere solet in celebracione festi pasce.
Additional copies Berlin in, Ms. theol. qu. 240
Work 6Title (standard) De astrolabio
Contents nach den nomina instrumentorum folgen die 54 canones (110); (123v) Hic incipit de conposicione astrolabii magistri Cristani.
Incipit Quia plurimi ob nimiam quandoque accurtacionem et magnam scriptorum sentenciam canones utilitates astrolabii declarantes intelligere
Item no. 6
Folio no. 108-
Rubric Incipit supra astrolabium mgri. Cristani. de prachticet
Explicit manifestat dei gracias.
Glosses etc. Am Rande Beschriften verschiedener Leser
Math. drawings (128v, 129r, 132r) Figuren
Blank leaves 135r
Additional copies Krakau, 1860 (Wyslocki, S. 444) (ein Compotus magistri Cristani)
Work 7Author standard Johannes de Saxonia
Title (standard) Canones (inc.)
Incipit Tempus est mensura motus ut vult asristotiles 4^t^o physicorum Cum igitur motum scire desideraverimus necessaria est nobis temporis precognicio
Item no. 7
Folio no. 135v-150r
Rubric Hic incipiunt canones super tabulas alphoncii.
Tables (150v-) Tafeln; z.B. (151r) Tafel der longitudo et latitudo istarum civitatum (zuletzt der deutschen Cöln, Mainz, Würzburg, Magdeburg, Brunswyck, Erfurt, Prag
Math. drawings (150v-) Figuren
Additional copies Erfurt, Amplon. fol. 384, 4; Erfurt, Amplon. qu. 387, 20
Work 8Title (standard) Nota de progressione naturali in algorismo de integris
Item no. 24.1
Folio no. 151v
Additional texts (152r) In themone maioris plaustri (von der Hand Mag. Hennings)
Blank leaves 153v-155v
Work 9Author standard Galfredus Anglicus
Title (standard) Poetria novella
Incipit Papa stupor mundi
Incipit 2 Circa principium rethorice sciendum quod Rethorica a tulio sic describitur (156r, glosse)
Item no. 8
Folio no. 156v-209v
Explicit (glosse) Finito libro sit laus et gloria x^o Amen.
Other passages (innerhalb der Glosse) Causa efficiens dicitur fuisse gafreydus cancellarius regis anglis qui ob inpetrandam ecclesiasticam sepulturam suo domino Rychardo ob reverenciam pape innocencii presentem librum conscripsit.
Glosses etc. am Rand eine Glosse, deren Prolog (156r) beginnt
Work 10Title (standard) Floretus
Incipit Nomine floretus liber incipit ad bona ceptus / Semper erit tutus eius documenta secutus
Publ. descriptions Hain # 7182ff
Item no. 9
Folio no. 210-
Work 11Author standard Johannes de Muris
Title (standard) Musica | Tractatus de musica
Contents Kapp. mit metrischen Übungen (220v, 221v
Incipit Quoniam musica est de sono relato ad numeros aut econtra. necessarium est musicam utrumque
Publ. descriptions (über d. Verfasser) R. Hirschfeld, Io. de Muris (Leipzig 1884) 9ff.
Item no. 10
Folio no. 215v-
Explicit Diversas tamen figuras ad quas potest hoc monocordum transferri exempli causa describere tibi volo quorum figure sunt in hoc ordine consequentes ... etc. Explicit
Other passages (219r) boethius
Line drawings (221r) Zeichnung
Additional copies Berlin in, Ms. lat. qu. 515; Paris, BN lat. 7202
Work 12Title (standard) De signis zodiaci
Contents 62 Hexameter
Incipit Est ariesque leo calidum siccumque sagittans / Ignea sunt eadem sunt mascula suntque diurna
Item no. 11
Folio no. 222v
Tables (223v) Tabula eclypsis solis für die Jahre 1339-86; Tabula ad sciendum quis planetarum regnat hora diei et noctis; (224) Tabula ad sciendum V festa mobilia; (224v) Tabula elypsis lune für die Jahre 1368-86; (225) Tabula pro sciendo semper tempora introitum solis in principia 12. signorum super parisius diebus equatis; (225v) Quia volui figuram celi constituere sicud feci ut inde istius anni disposicionem veraciter pronosticarem; (226v) Tabula elevacionum signorum; (227) Tabula ascensionis signorum ad latitudinem 52 graduum; (228) ad l. 51 graduum
Math. drawings (222vb) Sternbilder, die auf eine stehende menschliche Gestalt verteilt sind mit der Beischrift: Dominacio signorum; (203) computistische Rota von 9 Kreisen für goldene Zahl usw.
Blank leaves 227v
Work 13Author standard Johannes de Sacrobosco
Scribe(s) Henning
Title (standard) Algorismus
Incipit Omnia que a primeva rerum origine processerunt
Printed copies M. Curtze, Petri Philomeni de Dacia in Algorismum vulgarem Johannis de Sacrobosco commentarius (Kopenhagen 1897) 1-19
Item no. 12 | 24.2
Folio no. 210-242 | 223-241 (?) | 233r-241r
Explicit et hec sufficiant de radicum extractione tam in numeris quadratis quam in cubicis.
Glosses etc. mit Anfang einer Randglosse
Additional copies Erfurt, Amplon. fol. 376, 8; Erfurt, Amplon. qu. 369, 27; Erfurt, Amplon. qu. 234,12 etc.
T & K TK 991 (überprüfen)
Work 14Title (standard) Kommentar zum Liber ymnorum
Contents nur mit den Stichworten der Hymnen. Das Werk beginnt mit dem Conditor alme siderum
Incipit In lumine tuo videbimus lumen. Istam proposicionem scribit propheta in psalmo
Item no. 13
Folio no. 242-374r
Work 15Title (standard) Hymnen
Contents Der Anfang des Textes der Hymnen, die zuvor (242-374) kommentiert wurden. 11 Hymnen.
Incipit Conditor alme siderum
Item no. 14
Folio no. 374v-279v
Glosses etc. mit Zwischenglossen
Work 16Author standard Johannes
Title (standard) Facetus
Contents Prolog, dann Text mit Glossen.
Incipit Cum nichil utilius humane credo saluti
Item no. 15
Folio no. 380-396
Prolog (Schluß) Titulus vero talis est incipit moralis mgri. iohannis et supponatur philosophie morali sermocionali.
Explicit Exequitur quidquid capitur tum pauca docentur
Glosses etc. Den Text umgeben Randglossen: Mentem habens pueri non potest prudenter ducere vitam huius mundi Hanc proposicionem scribit aristotiles in sua philosophia morali
Additional copies Berlin in, Ms. lat. (?) oct. 106 293-99; Erfurt, Amplon. qu. 287, 4 (hier aber andere Glossen)