Incipit glosa Hispalensis super 60 propositionem Centilogii Ptholomei que incipit sic:

‘Albaharim etc.’ In oppositione ista In oppositione ista] verbum Ptholomei 60 in quo D Ptholomeus tria tangit: primum est de occasione dierum creticorum; secundum de diebus indicativis crisis, ibi ‘alterationes vero etc.’; etc.] om. D tertium est de qualitatibus utrorumque, scilicet tam tam] dierum add. D creticorum quam indicantium, indicantium] crisim add. D ibi ‘cum igitur etc.’ etc.] om. D

〈1〉 Circa primum tria sunt notanda: primum est qualiter consideratio motus lunaris spectat ad medicos, secundum de duplici modo influentie, tertium est qualiter penes motum Lune et consistentiam eius in angulis sit sit] fit D motus nature contra morbum, qui motus vocatur crisis.

De primo igitur sciendum est quod medici considerant de motu Lune quod patet quia menses suo suo] om. D medicinales distingunt penes medium revolutionis et medium illuminationis Lune. Magis autem considerant Lunam Lunam] de Luna D quam de aliis aliis] planetis add. D propter 3 causas. Prima est quia Luna cum sit magis propinqua, motus eius est magis manifestus et operationes operationes] vel effectus add. D magis sensibiles, et cum medius medius] medicus D sit operator sensitivus circa hec fuit maxime cura eius. Secunda est quod cum Luna sit medium interstitium eternorum et caducorum, ut dicit secundus philosophus, alie stelle operantur per ipsam et ipsa dat dispositionem suam unicuique ex quo dicitur esse magis propria corpori, ut dicitur in 61 propositione huius. Cum autem operetur medius medius] medicus D circa corpus, ea ea] eam D potius considerat quia magis propria et quia sub consideratione eius quodammodo includitur consideratio et proprietas aliarum. aliarum] aliorum D Tertia est quia consideratio medici est circa humores et humiditates, sed Luna habet movere humores et omnia liquentia, ut habetur 56^a propositione propositione] om. D huius. Ergo ergo] igitur D conveniens est medico considerare motum Lune.

De secundo de secundo] circa secundum D notandum est est] om. D quod dupliciter dupliciter] duplex D considerari potest influentia Lune et similiter aliorum corporum celestium, scilicet generalis et specialis. Generalis est per quam habet sue proprietatis influentiam non circa hoc vel illud particulariter designatam, sicut dicimus in communi, quod Luna habet movere humiditates non tantum tantum] tamen D in hac parte mundi vel in in] om. D illa, nec circa hoc membrum aut aut] vel D illud, sed absolute liquida movere movere] movet D et hoc habet per lumen sive per influentiam radiorum. Lumen etenim est illud illud] id D per quod corpus stellarum effectus suos faciunt in hoc mundo. Specialis autem est per quam eius influentia et operatio operatio] ipsa D determinatur circa hoc vel circa illud ut inducat effectum suum circa hanc regionem vel circa tale membrum aut talem humorem et et] aut D huiusmodi. Et talis influentia quantum ad Lunam duplex est: una quarum habet ex motu per divisam divisam] diversam D eius consistentiam in partibus orbis signorum ubi secundum quod partes orbis habent aspectum ad hoc vel ad illud determinatur effectus et operatio Lune circa hoc vel illud. Iuxta quod dicitur in 20 propositione huius ‘tangere membrum ferro ‘tangere membrum ferro Luna in membro illius signo’ periculosum est] ‘tangere membrum ferro etc.’ D Luna in membro illius signo periculosum’ periculosum] periculosus L est. Alia est quam habet per diversos aspectus et coninventiones coninventiones] coniunctiones D [all other manuscripts use coniunctiones] ad alios alios] aliquos D planetas cum ipsa disponat disponat] se add. D secundum influentias influentias] influentiam D aliorum quibus adiungitur. Ex hoc enim diversa diversa] et add. D in diversis corporibus operatur, ut habetur ex 19 propositione huius: ‘Si quis purgatorium acceperit Luna cum Iove etc.’ ‘Si quis purgatorium acceperit Luna cum Iove etc.’] ‘Si quis purgatorium etc.’ D

De tertio sciendum est quod in 12 signis sunt 4 triplicitates que distinguntur distinguntur] distinguitur D de quinto in quintum. Semper enim signa signa] figura D de quinto in quintum sunt eiusdem complexius, complexionis] D unde ista tertia. tertia] tria D; figura add. D Aries, Leo, Sagittarius faciunt unam triplicitatem, sunt enim ignea. Alia tria sunt sunt] scilicet D Taurus, Virgo, Capricornus que que] om. D faciunt aliam triplicitatem, sunt enim terrea. Alia tria, tria] numero D scilicet Gemini, Libra, Aquarius, faciunt aliam et sunt aerea. aerea] similiter add. D Et reliqua tria tria] scilicet Cancer, Scorpio, et Pisces add. D faciunt aliam triplicitatem, et et] sunt add. D aquea. Et et] est D etiam notandum quod 3 habitudines in corporibus celestibus notabiles distinguntur, scilicet coniunctio corporalis, oppositio et aspectus. Coniunctio est quando alique due stelle sunt in eodem signo, gradu, et minuto et est quedam bona quedam mala secundum diversitatem corporum que coniunguntur et locorum in quibus sit sit] fit D coniunctio, sed tum corporalis coniunctio Solis ad alias stellas semper est mala. Omnis enim stella Soli coniuncta coniuncta] iuncta D virtutem amittit unde vocatur existens sub radiis vel conbusta. Oppositio dicitur quando inter aliqua duo corpora est medietas orbis, id est 180 gradus. Tunc enim diametraliter opponuntur unde et hic solet vocari aspectus oppositionis. Aspectus autem est triplex, scilicet trinus, quadratus, et sextilis. Trinus est quando inter aliqua corpora est tertia pars orbis, scilicet 120 gradus et dicitur aspectus amicitie quia tunc sunt in signis eiusdem nature. Quadratus est quando inter aliqua corpora est quarta pars orbis, scilicet 90 gradus et dicitur aspectus inimicitie quia tunc sunt in signis opposite nature vel secundum utramque qualitatem, sicut Aries et Taurus, vel secundum alteram tantum et maxime activam, sicut Cancer et et] om. D Libra. Sextilis est quando inter aliqua corpora est sexta pars orbis, scilicet 60 gradus et dicitur aspectus mediocris eo quod tunc sunt in signis participantibus secundum activam et magis magis] om. D precipuam qualitatem, sicut si unum fuerit in principio Arietis, Arietis] et add. D alterum in principio Geminorum.

Est preterea sciendum quod tria contingit considerare in causis dierum dierum] creticorum scilicet materiam morbi influentiam add. D etiam etiam] om. D Lune secundum quod est in diversis partibus orbis et ipsam naturam quorum duo sunt cause contraria contraria] contrarie D et unum intrat intrat] nititur D contra alterum, scilicet natura et materia morbi. Tertium vero, scilicet influentiam influentiam] influentia D Lune quandoque quandoque] movet naturam contra morbum add. D materiam morbi contra naturam quando quando] quandoque D est in media consistentia. Movet autem materiam morbi contra naturam quando est in signo conveniente conveniente] convenienti D cum illa materia, sicut in signo in quo incepit incepit] vel ubi incepit add. D egritudo egritudo] et add. D in aliis que sunt eiusdem triplicitatis. Et quia tunc natura non habet auxiliatorem cuius virtute habet habet] habeat D aliquem excessum supra morbum quasi devicta quiescit. Sed cum Luna fuerit in quadrato aspectu distans, videlicet per 90 gradus, a loco motus egritudinis, tunc erit in signo signo] opposito add. D ei in quo mota fuit egritudo vel secundum ambas qualitates vel secundum alteram tantum, maxime autem activam. Et ideo auxilians ipsi nature iuvabit ipsam, ipsam] et add. D movebit eam contra morbum vel, sicut sicut] om. D dixit dixit] dicit D Hali, sicut dixit Hali] vel dicit Haly D natura sagax adiuta per Lunam et videns inimicum suum, scilicet scilicet] id est D; scilicet] morbum seu add. D materiam morbi, auxilio destitutum movetur contra ipsum et talis motus nature appellatur appellatur] vocatur D crisis. Et quia quia] quoniam D in 7 diebus Luna potest 90 gradus de circulo pertransisse, pertransisse] pertranssivisse D propter hoc septima dies est cretica et septime septime] alie D secundum hunc numerum sequentes, sicut sicut] scilicet D 14^a, sed non ex quadrato aspectu aspectu] immo add. D potius quam quam] om. D ex oppositione. Tunc enim est Luna in signo in signo] om. D diametraliter opposito opposito] opposita D ei in quo incepit egritudo. In 21 vero propterea propterea] om. D est iterum iterum] in add. D quadrato aspectu et sic deinceps deinceps] deinces L, quia autem scilicet scilicet] in D 7 diebus Luna pertranseat 90 〈gradus〉 gradus] D; om. L et in 14 180, sic patet in 90 gradibus sunt tria signa, sed pertransit unum signum in duobus diebus et 6 horis et 40 minutis hore ita quod in 3 signis stabit per 6 dies et 20 horas. Prima prima] ita D quod in principio 21 hore septimi diei erit in quarto signo et in quadrato aspectu et eodem modo patet qualiter in 14^a erit in opposito. Ex hiis ergo ergo] igitur D patet qualiter crises sane sunt loco loco] loca D Lune in angulis quadrati in quibus fit mutatio morborum ad bonum si natura prevaleat morbo, vel ad malum si subcumbat. Quomodo autem hoc sit sit] fit D patebit in tertio proposito.

Si vero obiciatur quod in tertia die vel secunda secunda] et etiam add. D quandoque in in] om. D prima potest esse Luna in signo opposito secundum alteram qualitatem et etiam secundum activam, sicut si fuerit egritudinis principium in Ariete, poterit statim esse Luna in Tauro quod est oppositum Arieti secundum activam qualitatem, cum sit signum terrenum, et sic videtur quod propterea propterea] ita D bene deberet fieri crisis ibi sicut sicut] sunt L in septimo die. septimo die] die septima D Dicendum quod non solum requiritur diversitas et oppositio loci sive signi sed etiam proiectio radiorum secundum aliquem dictorum aspectuum. In secundo autem signo nullus assignatur aspectus assignatur aspectus] aspectus assignatur D et et] vel D nulla proiectio radiorum oportet enim ista concurrere, scilicet signorum in in] om. D opposito opposito] oppositionem D et radi〈orum〉 proiectione. proiectione] proiectionem D

〈2〉 Circa secundum est sciendum quod quando Luna est in signo opposito secundum qualitatem passivam et secundum aliquam radiorum proiectionem, sicut in quinta die est est] in add. D sextili aspectu ad signum egritudinis et in signo differente secundum alteram qualitatem, scilicet scilicet] videlicet D activam, activam] om. D passivam. Tunc illa dies est indicativa future crisis in septima, sicut sicut] sunt L si si] om. D fuerit in Arietis principio egritudinis initium cum fuerit Luna in principio Geminorum, habebit natura quedam quedam] quoddam D moti moti] motum (?) D unum unum] om. D ex quo dispositio fiet ad crisim sequentem.

〈3〉 Circa tertium est notandum quod circa bonitatem vel malitiam crisis 4 attenduntur, scilicet proprietas signi, testimonia Lune in illo signo, esse Lune ad Solem, et esse Lune ad alios planetas. Proprietas signi ut si sit contrarium signo egritudinis in una proprietate vel in ambabus, quomodo si in ambabus, fortior erit oppositio et maior maior] virtus vel add. D motus. Testimonia Lune, hoc est utrum utrum] ut D Luna habeat in illo signo dignitatem aliquam, in illo signo dignitatem aliquam] dignitatem aliquam in illo signo D sicut domum vel exaltationem exaltationem] triplicitatem vel faciem add. D vel vel] aut D aliquam depressionem quomodo si exaltationem vel aliquam dignitatem aliquam dignitatem] dignitatem aliquam; habuerit add. D bonum, si vero depressionem malum malum] significat add. D et quanto maior erit erit] est D dignitas, tanto melius. Domus enim enim] autem D inter dignitates est maior et et] om. D secundo secundo] secunda D exaltatio, tertio tertio] tertia D triplicitas, quarto facies, facies] et add. D quinto trinus, sed tum Soli et Lune non assignantur assignantur] proprie add. D trinum. trinum] om. D Esse Lune ad Solem, hoc est utrum sit Luna conbusta vel sub radiis aut in oppositione aut in aliquo aspectu bono vel malo. Iudicandum est enim secundum proprietatem esse illius quomodo si sit bonum bene, si vero non contrarium. Esse Lune ad alios planetas, hoc hoc] est add. D ut videatur habitudo Lune ad aliquem aliorum planetarum vel secundum coniunctionem corporalem vel secundum aliquem aspectuum predictorum et secundum esse et dictionem dictionem] condicionem D illorum tam ipsorum planetarum quam aspectuum iudicetur quomodo si bonus planeta vel simpliciter vel quantum quantum] quoddammodo D ad ad] om. D illam materiam secundum quam laborat infirmis infirmis] infirmus D et in bono aspectu aspectu] aspectum D bene, si vero non contrarium. Si igitur hec omnia inveniantur in bonis dispositionibus et magis laudabilibus, id est tam proprietas signi quam alia tria, alia tria] alie tres D erit tunc secundum illum motum et nature virtutem crisis optima. Si vero fuerint omnia in magis contrariis dispositionibus erit crisis pessima. Si vero mediocriter se habeant, mediocris et si si] secundum D quod plures erunt ibi dispositiones bone bone] bene D quam male vel econverso secundum hoc magis vel vel] et D minus bone vel magis et minus male crises efficiuntur. Et sicut est de diebus creticis ita est de indicativis crisim. crisim] om. D Possunt enim dispositiones Lune in eisdem diebus diebus] om. D similiter attendi et hoc est quod in premissa propositione continetur de de] sententia add. D diebus creticis. diebus creticis] om. D Namque namque] om. D Ptholomeus Ptholomeus] Ptholomei D subdit tum ipse quod Sol attestatur super egritudines prolixas et Luna super acutas, acutas] accutas D sed hoc et totum residuum residuum] satis add. D exponitur in commento huius propositionis. huius propositionis] om. D Item nota quod cronice cronice] egritudines add. D terminantur per motum Solis, acute vero per motum Lune. Causa primi causa primi] primi causa D est quia earum materia est grossa et dura. dura] vel viscosa add. D Ideo natura eget eget] indiget D fortiori fortiori] forti D adiutorio. Alia alia] alterius D causa quia motus acutarum est brevis vel ad bonum vel ad malum. Motus autem Lune est brevior motu Solis. Tertia causa causa] est add. D quia sic est de Sole et Luna, Luna] sicut add. D sicut de rege et ballivo, de cronica et acuta, ut de magna causa et brevi. brevi] ‚ideo etc.‘ explicit add. D