Textus LXII

Altera ratio est menstrua, qua consideranda sunt in singulis similiter signis interlunia et plenilunia hoc solo observato, si interlunium forte antecesserit proxime punctum tropicum aut aequinoctiale, ut interluniis illo toto quadrante utamur, sin plenilunium ut pleniluniis. Considerandi et cardines et utriusque loci dominatrices stellae, inque primis applicationes defluxionesque errantium stellarum earundemque proprietates nec non et locorum quosque ventos quaeque stella ac quaeque signorum partes in quibus illae fuerint commoveat, praeterea in qua ventum latitudine sua inclinet Lunae in obliquitate eclipticae de quibus omnibus notatis potioribus, mensium generales status ac ventos praecognoscere poterimus.

〈Commentarius〉

Mirabile fuisse Ptolemei ingenium vel ex capite de trigonis patet, vel ex hoc, propter quod haec ultima pars libri solum descripta est, velut et reliquum praecipue propter caput de modis futurorum. Sed ea pars non adeo in unum cogitur ut postrema haec, nam in praesenti capite quinque facit. Primum quidem declaravit propriam naturam cuiusque partis anni generaliter, quae sumitur ex praecedente interlunio vel plenilunio, ipsum ingressum Solis in punctum cardinale. In secunda quae praesens est qualitatem cuiusque mensis ex interlunii, aut pleniluniis sequentibus ingressum Solis in punctum cardinale. In tertia docet cognoscere naturam temporis quartae partis cuiuslibet mensis, quae communiter paulo potest excedere dies octo, neque tamen minor esse potest septem diebus, ita ut inter septimam et octavam diem ferme finiatur et hoc non solum ex interluniis et oppositionibus, sed etiam quadratis accipitur, huius partis initium est ibi tertia ratio in quarta docet cognoscere quocunque die qualitatem aeris ibi (Verum horum) ex illustrium stellarum ortu vel occasu. In quinta docet illud idem cognoscere per horas singulas ex luminarium itinere per cardines ibi idem iudicandum atque ita elegantissimo modo usus a generalissimis ad maxime propria pervenit. Animadvertendum igitur quod quaedam sunt generalia praecepta, quaedam vero propria unicuique parti. Propria quidem sunt singulis partibus quae determinant quantitatem temporis tempestatis, qualia sunt quae in singulis partibus declarat Ptolemaeus, et nos iam ea in hoc commento, dum partes distingueremus textus, attigimus. Generalia autem hac solum in parte declarat, quae quidem et huic parti, et praecedenti, tribusque sequentibus ferme ex aequo inserviunt, talia autem sunt duorum generum, quaedam pertinent ad subiectum et quaedam ad qualitatem. Quae pertinent ad subiectum sunt tria, primum continet duo, scilicet locum interlunii, vel plenilunii pro mense sequentis ingressum Solis in punctum cardinale vel si pro tota quarta anni interlunii, vel plenilunii antecedentis, ut dictum est, vel si pro quarta mensis considerabitur locus luminaris, id est, Lunae et etiam Solis tempore coniunctionis, vel oppositionis, vel quadratae

quagratae B radiationis illam quartam partem mensis inchoantis. Secundum est angulus sequens locum luminaris tempore interlunii, vel plenilunii, vel quadratae radiationis luminarium. Secundum pertinens ad subiectum, sunt stellae dominantes in utrisque locis dictis, scilicet luminaris et cardinis sequentis. Et per stellas dominantes intellige quae utrique loco simul dominantur. Quod si nulla talis haberi possit primum eligemus dominantem maxime in loco luminaris, deinde maxime in loco cardinis. Tertium sunt stellae applicantes et defluentes ipsi luminari,