Exemplum tertiae rationis
Quod subtensa duplicis AE sit ad subtensam duplicis AB sicut subtensa duplicis EI ad subtensam duplicis IT. Regiomontanus pulchre demonstrat propositione 18 Epitomes suae. Unde subtensa arcus IT facilis erit venatu mediante propositione 15 sexti, in qua docetur, si quatuor lineae fuerint proportionales, quod rectangulum comprehensum sub prima et ultima sit aequale rectangulo quod comprehenditur sub reliquis duabus. Si igitur multiplicaveris lineam AB in lineam EI, et quod nascitur diviseris per lineam AE, productum erit linea IT, cuius arcus erit id quod quaeritur. Porro, si linea EI fuerit ignota, duc lineam IT in AE, productum divide per lineam AB et prodibit linea EI, contra, si linea AB fuerit ignota, duc lineam IT iterum in AE et obtinebis quaesitum. Postremo, si AE fuerit linea quae quaeritur, multiplica lineam EI in AB et divide productum per IT, et prodibit linea AE, cuius arcus erit id quod quaeritur. Exemplo hac clariora erunt: ut. Volo quaerere quantus sit arcus Solis declinationis, cum abfuerit a sectione vernali 49 gradus. Tunc ordino numeros arcuum propositorum ad hunc modum:
A E |
180° |
120° |
E I |
||
A B |
98° 90ʹ |
33° 55ʹ |
I T |
47° 42ʹ 40ʹʹ |
48° 31ʹ 54ʹʹ |
A E |
A B |
E I |
I T |
|||||||||||||||||||||||
Arcus |
1 8 0° |
4 7° 4 2ʹ 4 0ʹʹ |
9 8° |
|||||||||||||||||||||||
Chordae |
1 2 0° |
4 8° 3 1ʹ 5 4ʹʹ |
9 0° 3 3ʹ 5 5ʹʹ |
|||||||||||||||||||||||
6 0° |
6 0° |
6 0° |
||||||||||||||||||||||||
Resolutio |
7 2 0 0 |
2 8 8 0 |
5 4 0 0 |
|||||||||||||||||||||||
6 0 |
3 1 |
3 3 |
||||||||||||||||||||||||
4 3 2 0 0 0 |
2 9 1 1 |
5 4 3 3 |
||||||||||||||||||||||||
6 0 |
6 0 |
|||||||||||||||||||||||||
1 7 4 6 6 0 |
3 2 5 9 8 0 |
|||||||||||||||||||||||||
5 4 |
5 5 |
|||||||||||||||||||||||||
1 7 4 7 1 4 |
3 2 6 0 3 5 |
|||||||||||||||||||||||||
1 7 4 7 1 4 |
||||||||||||||||||||||||||
1 3 0 4 1 4 0
3 2 6 0 3 5 |
||||||||||||||||||||||||||
2 2 8 2 2 4 5 |
||||||||||||||||||||||||||
1 3 0 4 1 4 0 |
||||||||||||||||||||||||||
2 2 8 2 2 4 5
3 2 6 0 3 5 |
||||||||||||||||||||||||||
5 6 9 6 2 8 7 8 9 9 0 |
||||||||||||||||||||||||||
36 |
||||||||||
Gradus |
minuta |
secundae |
||||||||
Chorda |
36 |
37 |
38 |
|||||||
Arcus |
35 |
32 |
20 |
|||||||
Dimidium |
17 |
46 |
10 |
Tantus est arcus IT |
||||||
Hoc modo in particularibus] Cum itaque volueris hac tabula uti, tunc ingredere lateraliter in hanc tabulam cum numero tuo, si non excesserit 90 gradus statim offeret se in secunda linea numerus qui debetur declinationi quam quaeris. Exempli gratia. Si volueris scire declinationem Solis cum abfuerit a sectione vernali 40 gradus, id est cum gradietur in 10 gradus Tauri, tunc quaere 40 gradus in prima linea, et offerent se 16 gradus 4 minuta 4 secundae in