et obscuros, minus 80. annis circundatum aevum tulit, ut nec poetarum in antiquis citeriusve processit ubertas. At oratio ac vis forensis, perfectumque prosae eloquentiae decus, ut idem separetur, Cato pace, P. Crassi, Scipionisque et Laelii, et Gracchorum, et Fannii, et Servi Galbae dixerim, ita universa sub principe operis sui erumpit Tullio, ut delectari ante eum paucissimis, mirari vero neminem possis, nisi aut ab illo visum, aut qui illum viderit. Hoc idem evenisse grammaticis, plastis, pictoribus, scalptoribusque, ut quisque temporum institerit notis, reperiet eminentiam cuiusque operis arctissimis temporum claustris circundatam. Huius ergo praecedentisque seculi ingeniorum similitudines congregantis, et in studium par, et in emolumentum, causas cum semper requiro nunquam reperio, quas esse veras confidam, sed fortasse verisimiles, inter quas has maxime. Alit aemulatio ingenia, et nunc invidia, nunc admiratio incitationem accendit, naturaque quod summo studio petitum est, ascendit in summum, difficilisque in perfecto mora est naturaliterque quod procedere non potest, recedit, et ut primo ad consequendos quos priores ducimus, accendimur, ita ubi aut praeteriri, aut aequari eos posse desperavimus, studium cum spe senescit, et quod adsequi non potest, sequi desinit, et velut occupatam relinquens materiam quaerit novam, praeteritoque eo, in quo eminere non possumus, aliquid in quo nitamur, conquirimus, sequiturque ut frequens ac mobilis transitus maximum perfecti operis impedimentum sit. Transit admiratio ad conditionem temporum, et ad urbium. Una urbs Attica pluribus annis eloquentiae, quam universa Graecia, operibus floruit, adeo ut corpora gentis illius separata sint in alias civitates, ingenia vero Solis Atheniensium muris clausa existimes. Neque ego hoc magis miratus sim, quam neminem Argivum, Thebanum, Lacedaemonium, Oratorem, aut dum vixit authoritate, aut post mortem memoria dignum existimatum, quae urbes et multae aliae talium studiorum fuere steriles, nisi Thebas unum os Pindari inluminaret. Nam Alcmana Lacones falso sibi vindicant.’ Recte quidem me hercle fecisset Paterculus si tam pulchre difficultatem dissoluisset quam dubitavit, nam neque id facere poterat citra huius artis praecepta, cum non ob id solum desinant simul ac simul floreant quod ad apicem artes producantur, et studia virorum elanguescant, cum videamus in uno et eodem genere plures posse eminere principes. Qui fit ergo ut post Virgilium alius facta Romanorum non tam egregie canere potuerit, quam ille Troianorum, praesertim quod res ipsa maius suggereret argumentum? Et quale fuit inconveniens quod Virgilius si vita superfuisset cuius mens erat ad tempora Augusti pervenire mediis quidem iuxta Flacci sententiam:
Ut iam nunc dicat, iam nunc debentia dici
Pleraque differat et praesens in tempus omittat,
Hoc amet, hoc spernat promissi carminis author.
Et rursus:
Semper ad eventum festinat, et in medias res
Non secus, ac notas auditorem rapit, et quae
Desperat tractata nitescere posse relinquit.
Sublatis aliis properantem ad Augusti tempora quempiam alium quod ille sperarat facere potuisse. Et melius sane quandoquidem, teste Quintiliano multum ab Homero Virgilius deficiat nec linguae vitio quandoquidem Demosthenes a Cicerone eodem teste superetur. Deinde cum videamus res quae a syderibus procedunt ex generalibus constitutionibus non unas esse, sed multiplices. Nam adveniente Sole, gratia exempli ad nos, non solum herbe pululant, sed arbores florent ac germinant, aves nidificant, quadrupeda ad Venerem incitantur, serpentes e latibulis exeunt, pisces gregatim loca mutant, adeo ut flumina quaedam maritimis impleantur. Veluti id quod per Lug-