Project icon: lavishly furnished initial letter with a painting of Ptolemy using an astrolab.

Ptolemaeus

Arabus et Latinus

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω α β γ δ ε ζ η θ ι κ λ μ ν ξ ο π ρ σ ς τ υ φ χ ψ ω
The following characters have a special meaning.
Put them next to a word without a space between.
" "encloses a sequence of words so that the sequence is searched as a whole.
+The following word must appear.
-The following word must not appear.
~The following word should not appear but may appear.
<The following word should appear but is not as relevant as other words.
>The following word should appear and is more relevant than other words.
( )groups words together so that one of the prefixes above can be applied to the whole group.
*is a wildcard behind a word, representing null, one or several arbitrary characters.

Work B.1.2

Pseudo-Ptolemy
Centiloquium (tr. Plato of Tivoli)

Text ‘(ed. Lemay/Boudet) [title] Incipit liber centum verborum Ptholomei. [preface] Dixit Ptolomeus: Iam scripsi tibi, Iesure, libros de hoc quod operantur stelle in hoc seculo et sunt libri multe utilitatis illis qui volunt prescire future. Et hic est fructus illorum librorum omnium et qui probatus est multociens. Qui etiam non diligetur nisi ab eis qui in aliis libris laboraverunt et multas alias scientias cognoverunt. Accipe igitur cum bono omine. [1] Verbum primum. Scientia stellarum ex te et illis est. Astrologus autem non debet dicere rem specialiter sed universaliter… [comm.] Expositio. Quod dixit Ptolomeus, ‘ex te et illis’, significat quod qui res futuras scire desiderat… [2] Verbum secundum. Quando elegit elector melius non erit differentia inter eum et ipsum qui habet hoc ex nature. [comm.] Expositio. Multi homines putaverunt quod Ptolomeus loqueretur hic de electionibus… [3] Verbum tercium. Ille qui facit aliquod opus ex natura inveniet in nativitate sua planetam fortem ex natura illius operis. [comm.] Expositio. Docebit te Ptolomeus in libro isto, capitulo 86, quod tales sunt stelle et fortitudines ex eis manantes… [4] Verbum quartum. Anima que ex natura dat iudicia iudicabit super secundas stellarum eritque eius iudicium verius quam illius qui iudicabit per ipsas stellas. [comm.] Expositio. Iam docui te Ptolomeus quomodo hoc habet anima ex natura… [5] Verbum quintum. Astrologus optimus multum malum prohibere poterit quod secundum stellas venturum… [comm.] Expositio. Videmus enim quod idem opus non est equale suscipientibus… [6] Verbum sextum. Tunc electiones proficiunt cum fortitudo temporis electionis… [comm.] Expositio. Significatio nativitatis et fortitudo temporis electionis cum in significatione boni convenerint… [7] Verbum septimum. Non poterit dare iudicia secundum stellarum complexionem nisi homo qui vim anime… [comm.] Expositio. Complexio stellarum est hoc quod operantur earum nature in coniunctionibus et aspectibus… [8] Verbum octavum. Anima sapiens ita adiuvabit opus stellarum quemadmodum seminator fortitudines naturales. [comm.] Expositio. Sapiens est illa anima que scit id quod diximus de fortitudine celi, et eius adiutorium… [9] Verbum nonum. Vultus huius seculi sunt subiecti vultibus celestibus… [comm.] Expositio. In hoc capitulo Ptholomeus vult multa imaginum secreta patefacere… [10] Verbum 10. Uti oportet infortunis in electionibus sicut periti medici utuntur venenosis [comm.] Imperiti astrologi ponunt significatores in omnibus suis electionibus… [51] Verbum 51. Locus Lune in nativitate est ipse gradus ascendens de circulo hora casus spermatis, et locus Lune hora casus spermatis est gradus ascendens hora nativitatis. [comm.] Expositio. In hoc concordati sunt phisici quod more natorum in uteris matrum sunt diverse… [60] Verbum 60. Albacharan cretice1, et certe sunt hore quibus declarantur mutationes morborum ad bonum vel malum velociter… [comm.] Expositio. Ptolomeus in hoc verbo docuit nos causam dierum determinabilium, et qui sunt, et quot determinantur de bono seu de malo… [99] Verbum 99. Alnaezic et habentes comas sunt de secundis stellarum et non sunt de illis. [comm.] Expositio. Iam patefecimus in premissis quod secundaria stellarum sunt res que contingunt a stellis in aere, et alnaezic sunt ex eis que fiunt in aere. Et vocant eas Arabes assuhub et alnaezic, et sunt iacula, eo quod assimilentur illis in velocitate motus, et certum est quod sint de secundariis et non de illis. [100] Verbum 100. Alnaezic significant siccos vapores. Cum ergo fuerint in una parte, significabunt ventos accidentes in eadem parte — si vero fuerit immobiles, erit proditor ex aliqua civitatum eiusdem climatis. [comm.] Expositio. Iam patefecit Aristoteles in libro De operibus altis quod vapores aridi, quociens perveniunt ad ethera — Intravit filius Alchalig post hoc brevi tempore et prefuit Egypto et eius partibus, acciditque tunc in Egipto quicquid dixit Ptolomeus. [finis] Hoc ergo est quod ego malui exponere in hoc libro, et credo quod idoneum sit suis rationibus et quod perfecta sit eius expositio. Dico tibi etiam hoc, dignum esse ut committas eum illi quem doceat, et removeas eum ab illo cuius intentio est solummodo ut eum habeat, et qui putat eum scire cordetenus si in theca sua positus fuerit. Difficile est enim illi laborare ut addiscat eum. Quapropter removendus est ab hoc libro et ab huic simili. Maximus namque error foret si traderetur illi. Et ego Deum precor ut te dirigat. Perfecta est huius libri translatio 17 die mensis Marcii, 12 die mensis Gumedi secundi, anno Arabum 530. Explicit Centiloquium cum commento Hali.’

Origin Translated from Arabic by Plato of Tivoli in Barcelona in 1136 (‘anno Arabum 530’). The translation is attributed to ‘Iohannes Toletanus’ in Erfurt, UFB, Amplon. Q. 361 (‘Incipit liber fructuum arboris Ptolomei a magistro Iohanne Tol<etano> translatus ab Arabico in Latinum’) and to ‘magister Iohannes Yspanus’ in Salamanca, BU, 189 (‘Explicit liber centum verborum Ptolomei translatus a magistro Iohanne Yspano’). This version (as well as the ‘Mundanorum’ version) is often accompanied, at the beginning or at the end, by two additional chapters, which also occur independently under Ptolemy’s name (Dixerunt Ptolomeus et Hermes quod locus Lune… and De cometis, see B.10 and B.4). Some 15 manuscripts give a ‘threefold version’, which Lemay calls the ‘version agglomérée’, i.e. mixing the translations of Plato, Adelard (v. 1-39) and ‘Mundanorum’.

Bibl. C. H. Haskins, Studies in the History of Mediaeval Science, Cambridge, 1927 (2nd ed.), 68-69; F. J. Carmody, Arabic Astronomical and Astrological Sciences in Latin Translation. A Critical Bibliography, Berkeley-Los Angeles, 1956, 16 (no. 3b); R. Lemay, ‘Origin and Success of the Kitāb Thamara of Abū Ja’far Aḥmad ibn Yūsuf ibn Ibrāhīm from the Tenth to the Seventeenth Century in the World of Islam and the Latin West’, in Proceedings of the First International Symposium for the History of Arabic Science (Aleppo, April 5-12, 1976), Aleppo, 1978, II, 91-107: 101-104; R. Lemay, Abū Ma‘šar al-Balḫī [Albumasar]: Liber introductorii maioris ad scientiam judiciorum astrorum, Napoli, 1995-1996, I, 240; G. Dell’Anna, Dies critici. La teoria della ciclicità delle patologie nel XIV secolo, Galatina, 1999, 2 vols, I, 83-90 (on verbum 60); R. Lemay, Le Kitāb at-Tamara (Liber fructus, Centiloquium) d’Abū Ja’far Aḥmad ibn Yūsuf [Ps.-Ptolémée], New York, 1999, I, 231-283 (and 283-325 for the ‘threefold version’); J.-P. Boudet, ‘Astrology Between Rational Science and Divine Inspiration. The Pseudo-Ptolemy’s Centiloquium’, in Dialogues among Books in Medieval Western Magic and Divination, eds S. Rapisarda, E. Niblaeus, Firenze, 2014, 47-73: 51-52; J.-P. Boudet, ‘Nature et contre-nature dans l’astrologie médiévale. Le cas du Centiloquium du Pseudo-Ptolémée’, in La nature comme source de la morale au Moyen Âge, ed. M. van der Lugt, Firenze, 2014 (Micrologus’ Library 58), 383-410: 386-387; D. N. Hasse, ‘Stylistic Evidence for Identifying John of Seville with the Translator of Some Twelfth-Century Astrological and Astronomical Texts from Arabic into Latin on the Iberian Peninsula’, in Ex Oriente Lux. Translating Words, Scripts and Styles in Medieval Mediterranean Society, eds C. Burnett, P. Mantas-España, Córdoba-London, 2016, 19-43: 28-30; D. Juste, ‘The Impact of Arabic Sources on European Astrology: Some Facts and Numbers’, Micrologus 24 (2016), 173-194: 185 (n. 2); J.-P. Boudet, ‘Causalité et signification dans le Centiloquium du pseudo-Ptolémée’, in Orbis disciplinae. Liber amicorum Patrick Gautier Dalché, eds N. Bouloux, A. Dan, G. Tolias, Turnhout, 2017, 607-624: 608.

Ed. Lemay/Boudet (in preparation). G. Dell’Anna, Dies critici, II, 7-9, has edited verbum 60 together with an anonymous commentary (C.3.10.2) from MS Cambridge, PC, 204.

EDS

Venice, Erhardus Ratdolt, 1484, sig. [f6]v-[i4]r

Venice, Bonetus Locatellus, 1493, sig. 107r-116v

Venice, Octavianus Scotus, 1519, sig. 97r-106r

MSS

Augsburg, UB, Cod. II.1.4° 77, s. XV, f. 2r-3v

Barcelona, BC, 634, s. XV, f. 79v-83v

Basel, UB, F.III.25, s. XIII, f. 45ra-51rb

Bergamo, BCAM, MA 571 (Delta I sopra 11), s. XIV, pp. 1a-24b

Berlin, SBPK, Hdschr. 95, s. XV, f. 8r-15r

Berlin, SBPK, lat. fol. 192 (963), s. XV, f. 111rb-119va

Berlin, SBPK, lat. fol. 646 (Boncompagni 306), s. XIII, f. 3r-19r

Berlin, SBPK, lat. qu. 510, s. XIII, f. 191r

Bernkastel-Kues, CSB, 208, s. XIV, f. 58vb-68ra

Boulogne-sur-Mer, BM, 198, s. XIV, f. 52v-70r

Bruges, OB, 523, s. XIII-XIV, f. 66r-78v

Cambridge, PH, 52, s. XIII-XIV, f. 115va-118vb

Cambridge, UL, Ii 1.13 (1705), s. XIV, f. 109v-120v

Cambridge, UL, Ii 3.3 (1767), s. XIII-XIV, f. 220ra-239va

Cambridge, UL, Kk 4.7 (2022), s. XIV, f. 124ra-131va

Cambridge, UL, Mm 4.43 (2391), s. XIV, f. 225ra-249(5)va

Cesena, BCM, Plut. S.XXVII.1, s. XV, f. 210r-222r

Cracow, BJ, 578, s. XV, pp. 375b-418a

Cracow, BJ, 601, s. XV, f. 32r-44r

Cracow, BJ, 805, s. XV, f. 393va-396va

Cracow, BJ, 1859, s. XV, f. 185v-205v

Cracow, BJ, 1963, s. XVI, f. 125v-153r

Cracow, BJ, 2490, s. XVI, f. 1r-10v

Darmstadt, HLHB, 739, s. XIV, f. 166ra-181va

Dublin, TC, 397, s. XV, f. 11r-39v

Dublin, TC, 441, s. XV, f. 60r-63v

Erfurt, UFB, Amplon. F. 380, s. XIV, f. 131r-140r

Erfurt, UFB, Amplon. F. 383, s. XIV, f. 117ra-126vb

Erfurt, UFB, Amplon. F. 383, s. XIV, f. 141ra-154rb

Erfurt, UFB, Amplon. F. 395, s. XIV, f. 106ra-121ra

Erfurt, UFB, Amplon. Q. 361, s. XIV, f. 41ra-47rb

Escorial, RBMSL, e.III.15, s. XIV, f. 13ra-22vb

Florence, BML, Ashburnham 203 (129/135), s. XVI, f. 25r-31r and 59r-66v

Florence, BNC, Conv. Soppr. J.X.20 (San Marco 163), s. XIV-XV, f. 1r-17v

Florence, BNC, Magliabech. XX.22, s. XIV, f. 1ra-18vb

Florence, BR, 163, s. XIII, f. 2r-25vImages

Florence, BR, 885, s. XIII-XIV, f. 351r-368v

Frankfurt/M., SUB, Fragm. lat. VIII.32, s. XIV, f. 1va-1vb

Frankfurt/M., SUB, Praed. 48, s. XV, f. 115rb-125va

Ghent, UB, 5 (416), s. XV, f. 27r-41v

Leipzig, UB, 1463, s. XV, f. 88va-103va

Leipzig, UB, 1472, s. XV, f. 1r-53v

Limoges, BM, 9 (28), s. XV, f. 272r-289r

London, BL, Arundel 268, s. XIV, f. 23va-40ra

London, BL, Harley 13, s. XIII-XIV, f. 141ra-164vb

London, UC, lat. 16, s. XV, f. 3ra-17ra

Madrid, BN, 10015 (olim Toledo 98-17), s. XIII, f. 20ra-25va

Milan, BA, H. 44 inf., s. XIV, f. 124rb-143ra

Milan, BA, M. 28 sup., s. XIV, f. 79r

Munich, BSB, Clm 228, s. XIV, f. 262va-265ra

Munich, BSB, Clm 276, s. XIV, f. 83ra-86vb

Munich, BSB, Clm 14111, s. XIV-XV, f. 198vb-211va

Munich, BSB, Clm 27001, s. XV, f. 1v

Munich, BSB, Clm 29248(1 (olim Clm 29044), s. XV, f. 3r-10v

New Haven, YU-BRBML, Mellon 25, s. XV-XVI, f. 77ra-99ra

Oxford, BL, Auct. F.3.13, s. XIII, f. 49r-66v

Oxford, BL, Bodley 463, s. XIV, f. 59ra-74vb

Oxford, BL, Bodley 472, s. XV, f. 1ra-20ra

Oxford, BL, Canon. Misc. 554, s. XV, f. 196r-225r

Oxford, BL, Digby 75, s. XV, f. 73r-91v

Oxford, BL, Digby 228, s. XIV, f. 8ra-12va

Oxford, BL, Selden supra 78, s. XIV, f. 1r-25r

Oxford, CCC, 101, s. XV, f. 173ra-191ra

Paris, BnF, lat. 7198, s. XIV-XV, f. 111ra-122ra

Paris, BnF, lat. 7306, s. XV, f. 1r-14v

Paris, BnF, lat. 7307, s. XIII, 1r-17v

Paris, BnF, lat. 7316, s. XV, f. 157r-167r

Paris, BnF, lat. 7348, s. XIV, f. 21ra-21vb

Paris, BnF, lat. 7437, s. XIV, f. 79v-87v

Paris, BnF, n.a.l. 1893, s. XIV, f. 109va-138ra

Paris, BnF, n.a.l. 3091, s. XIII, f. 92va-104ra

Pommersfelden, GSB, 66 (2640), s. XIII, f. 84ra

Rome, BV, F 86, s. XIII, f. 1v-23v

Salamanca, BU, 189, s. XIV, f. 21vb-28va

Salamanca, BU, 2051, s. XIV, f. 26va-33vb

Seville, BCC, 7-6-2, s. XIII, f. 63v-120v

Seville, BCC, 7-7-30, s. XV, f. 118v-144v

Uppsala, UB, C 653, s. XIV, f. 157r-172v

Vatican, BAV, Barb. lat. 328, s. XV, f. 137v-142r

Vatican, BAV, Barb. lat. 328, s. XV, f. 171r-194v

Vatican, BAV, Borgh. 312, s. XIII-XIV, f. 18ra-24vb

Vatican, BAV, Pal. lat. 1369, s. XV, f. 89va-100ra

Vatican, BAV, Pal. lat. 1408, s. XIV, f. 39r-40r

Vatican, BAV, Pal. lat. 1811, s. XIV, f. 47ra-64vb

Vatican, BAV, Reg. lat. 1285, s. XIII, f. 42ra-42va

Vatican, BAV, Reg. lat. 1452, s. XIV, f. (115va-120vb)

Vatican, BAV, Reg. lat. 1452, s. XIV, f. 33ra-45vb

Vatican, BAV, Reg. lat. 1692, s. XIII-XIV, f. 272rb-289vb

Vatican, BAV, Vat. lat. 6766, s. XIV, f. 60ra-66va

Vatican, BAV, Vat. lat. 7616, s. XIII, f. 45va-61rb

Venice, BNM, Fondo antico lat. Z. 344 (1878), s. XIII, f. 155ra-173va

Venice, BNM, lat. VIII.16 (3382), s. XV, f. 104va-116ra

Venice, MCC, cod. Cic. 617 (1261), s. XIV, f. 1r-37r

Verona, BC, CCXLIV (215), s. XIV-XV, f. 16rb-27vb

Vicenza, BCB, 208 (132), s. XV, f. 213r-256r

Vienna, ÖNB, 3105, s. XV, f. 37ra-51rb

Vienna, ÖNB, 5209, s. XVI, f. 5r-72v

Vienna, ÖNB, 5239, s. XIV, f. 128ra-145rb

Warsaw, BN, Rps 12634 II, s. XV, f. 2r-20v

Wolfenbüttel, HAB, 444 Helmst. (479), s. XV, f. 190ra-200rb

Latin commentaries